3)
BALIĞIN KARNINDA KALDIĞI DEVRE
(Umutsuzluk,
Çaresizlik, Karamsarlık, Depresyon ve Pişmanlık)
فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ
(Sâffât
37/142)
“Saffât
Suresi 142: Böylece balık onu yuttu; o sırada kendini kınayıp duruyordu.”
“Mulîm”
Ne Anlama Gelir?
Ayette
geçen مُلِيم (mulîm)
kelimesi, ل و م
(l-v-m) kökünden türemiştir.
لَوْم: Ayıplamak, kınamak,
suçlamak
Mulîm
(ismi fâil):
Kendini
ayıplanacak duruma düşüren
Kendi
nefsini kınayan
Yaptığı
işten dolayı derin pişmanlık duyan kimse
Bu
ifade, Hz. Yunus’un balık tarafından yutulmadan önce içsel bir muhasebe ve
yoğun pişmanlık hâli içinde olduğunu açıkça ortaya koyar. Yani balığın yutması,
pişmanlıktan sonra gelen bir safhadır; pişmanlığın sonucu değil, onunla
eşzamanlı bir derinleşmedir.
Klasik
Anlatı ve Sembolik Okuma
Klasik
tefsirlerde hût kelimesi genellikle “yunus balığı” olarak anlaşılmış; Hz.
Yunus’un balığın karnında mucizevi biçimde hayatta kaldığı, hatasını orada
itiraf ettiği ve ardından kurtarıldığı ifade edilmiştir.
Bu
anlatı Kur’an’a aykırı değildir. Ancak Kur’an’ın sembolik anlatı dilini dikkate
aldığımızda, kıssa aynı zamanda insanın iç dünyasında yaşadığı bir çöküş ve
yeniden doğuş sürecini de temsil eder.
Hût
(حوت) Nedir?
Hz.
Yunus’un kaçışı, başarısızlık duygusuyla başlar; özgüven kaybı ve suçluluk
hissiyle derinleşir. İşte bu noktada “hût” onu yutar.
Peki
hût neyi temsil eder?
Lisânü’l-Arab’da
حوت (Hût) kelimesinin anlam
dağarcığı:
Bir
kuşun suyun çevresinde, vahşi bir hayvanın avının etrafında dönüp durması;
oradan ayrılmaması
Doymayan,
kendisine kâfi gelmeyen
Büyük
balina:
Bolluk,
refah, güç ve nüfuzun sembolü
Para,
iktidar, büyük imkânlar
Büyük
hedeflerin peşine takılmak:
Kariyer
Ticaret
Bilgi
Güç
ve başarı arzusu
Bu
anlam alanı dikkate alındığında, hût, sadece fiziksel bir balık değil;
insanı
kuşatan, etrafında dönüp duran ve onu içine çeken nefsani ağırlıkları temsil
eden bir sembol olarak da okunabilir.
Yunus’u
Yutan Nedir?
Yunus
kıssasında Hz. Yunus’u yutan hût;
Peşine
takıldığı büyük hedefleri,
Ninova’da
“başaramadığını” düşündüğü tebliğini başka bir yerde telafi etme arzusunu,
Kaçışla
birlikte büyüyen öfke, hırs, acelecilik ve kontrol etme isteğini temsil ediyor
olabilir.
Bu
süreçte onu esir alan şey, fiziksel bir balıktan önce:
Başarısızlık
duygusu,
Yetersizlik
algısı,
Kendini
suçlama,
Ümitsizlik
ve karamsarlık karanlıklarıdır.
Yani
Yunus’u yutan aslında bu karanlık hâllerin kendisidir. Onlarla baş edememiş,
onların içine çekilmiştir.
İnsani
Tecrübe ile Bağlantı
İnsan
da çoğu zaman:
Başarısız
olduğunda,
İstediğine
ulaşamadığında,
Beklentileri
boşa çıktığında
şu
duyguların içine düşer:
“Ben
suçluyum”
“Yeterince
iyi değilim”
“Zaten
hep başarısız oluyorum”
Bu
düşünce biçimi, kişiyi şimdiki sorumluluklarından kaçmaya sürükler.
Suçluluk
duygusu ümitsizliğe, ümitsizlik ise teşebbüs gücünün kırılmasına yol açar.
Bu
hâl devam ettiğinde:
Depresyon
Karamsarlık
Hayattan
geri çekilme
Ruhsal
kapanma
gibi
bir dizi olumsuzluk tetiklenebilir.
Hz.
Yunus’un balığın karnındaki hâli, işte bu insani çöküş anının Kur’an’daki
temsili gibidir.
Kur’an’da
Hût Geçen Ayetler
Hût
kelimesi Kur’an’da beş yerde geçer :
Kehf
18/61, 63
A‘râf
7/163
Bu
ayetlerde de hût, çoğu zaman imtihan, unutma, dalgınlık ve dünyevî
meşguliyetlerle ilişkilidir.