2️)NİNOVA’DAN AYRILIP GEMİYE BİNDİĞİ DEVRE

(Kızgınlık, Başarısızlık ve Kaçış)

Kur’an-ı Kerim, Hz. Yunus’un kavminden ayrılış sebebini مُغَاضِبًا (öfkeliyken) kelimesiyle ifade eder; ancak bu öfkenin neyedir, kime yöneliktir sorusunu açık bırakır.

وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ

(Enbiyâ 21/87)

“Zünnûn’u da hatırla. Hani öfkelenerek gitmişti ve kendisini asla sıkıştırmayacağımızı sanmıştı.”

Kur’an’ın bu suskunluğu, metni tek boyutlu bir okumaya kapatır; okuyucuyu, öfkenin yönü ve mahiyeti üzerine tefekküre davet eder.

“Zünnûn” İfadesi Ne Anlama Gelir?

Ayette geçen ذَا النُّون (Zünnûn) ifadesi, “nun sahibi” olarak çevrilir. Buradaki ن (nun) harfi, farklı düzlemlerde anlamlandırılmaya müsaittir:

1. Ninova ile İlişkilendirme

Harflerin kimi zaman yer, kavram ya da aidiyet bildiren semboller olarak kullanıldığı bilinir. Bu bağlamda “nun” harfi, Ninova’nın kısaltılmış bir sembolü olarak okunabilir.

“Zü” eki ise sahiplik ifade eder. Bu durumda “Zünnûn”, Ninova’ya gönderilmiş, orayla irtibatı olan peygamber anlamına gelebilir.

Bu yorum, Ninova’nın bulunduğu Asur bölgesinin coğrafi formunun balık şekline benzetilmesiyle de desteklenmiştir.

2. Harf Fazlalığına Dikkat Çeken Okuma

Kur’an’da “nun” harfi, Kalem Suresi’nde tek başına (ن) yer alırken; Enbiyâ 87’de ذو نون şeklinde gelir.

Bu harf artışı, Hz. Yunus’un Ninova’dan ayrıldığı an ile dönüşü arasında niceliksel ve niteliksel bir fark olduğuna sembolik olarak işaret ediyor olabilir. Yani şehir, terk edildiğinde iman edenlerin sayısı ile dönüldüğünde karşılaşılan tablo aynı değildir.

3. Şekilsel ve Psikolojik Okuma

Nun harfinin şekil itibarıyla anne karnındaki cenini çağrıştırması, Hz. Yunus’un yaşadığı manevi sıkışmışlık, içe kapanma ve ruhsal bunalımı sembolize eden bir okuma imkânı da sunar. Bu bağlamda “Zünnûn”, tebliğ yükünün ağırlığı altında adeta iki büklüm olan bir peygamberin halini temsil ediyor olabilir.

Niçin Öfkelendi? Kime Öfkelendi?

Kur’an bu soruya açık bir cevap vermez; ancak bağlamdan hareketle birkaç ihtimal belirir:

1. Kavmine Öfke

Hz. Yunus’un uzun yıllar süren tebliğine rağmen beklediği karşılığı alamaması, kavmine karşı bir kırgınlık ve öfke doğurmuş olabilir. Rivayetlerde geçen uzun tebliğ süreci, bu ihtimali güçlendirir.

2. Kendine Öfke

Yunus kıssasının bütününe bakıldığında, öfkenin yönünün daha çok kendisine dönük olduğu anlaşılır.

Kavminin iman etmemesini, peygamberlik görevinde bir başarısızlık olarak görmüş; bunun sorumluluğunu kendi üzerine almış olabilir. Bu da özgüven kaybı, yetersizlik hissi ve ruhsal çöküntüye yol açmıştır.

Bu psikolojik hâl, onu Ninova’yı terk etmeye sürüklemiştir.

“Kaçış” ve Gemi Metaforu

إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ

(Sâffât 37/140)

“Kaçıp dolu bir gemiye binmişti.”

Burada geçen أَبَقَ (ebeka) fiili, sahibinden kaçan köle için kullanılır.

Bu kelimenin tercih edilmesi, Hz. Yunus’un peygamberlik görevinden, yani kendisine emanet edilen ilahî sorumluluktan uzaklaşma teşebbüsünü ima eder.

Gemi Ne Taşımaktadır?

فُلْكِ الْمَشْحُون (yüklü gemi) ifadesi, sadece maddi bir yükü değil;

öfke, hırs, acelecilik, güvensizlik, ümitsizlik gibi nefsani ağırlıkları sembolize eder.

Hz. Yunus’un yükü, başarısızlık duygusu ve özgüven kaybıdır.

Bu gemiye binen diğer yolcuların yükleri de benzer şekilde dünyanın ağırlaştırıcı yükleridir.

Nuh’un Gemisi – Yunus’un Gemisi Karşılaştırması:

Nuh’un Gemisi

Allah’ın emriyle yapılır

İman ve teslimiyet gemisidir

Kurtuluş aracıdır

İlahi kontrol altındadır

Gemide kalan kurtulur

Yunus’un Gemisi

Nefsin yönlendirmesiyle binilir

İmtihan ve yüzleşme aracıdır

Nefsani arzularla doludur

Aşırı yüklüdür

Gemiden atılan arınır

Bu karşıtlık, teslimiyet ile kaçış, iman ile ego arasındaki farkı görünür kılar.

Kur’a ve Kayış (مدحضين)

فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ

(Sâffât 37/141)

دحض kelimesi; kaymak, boşa çıkmak, kendi ayağını kaydırmak anlamlarına gelir.

Elmalılı’ya göre burada kastedilen, Hz. Yunus’un kendi tercihiyle bu noktaya gelmiş olmasıdır.

Yani insan, yanlış tercihlerle kendi zeminini kendisi kayganlaştırır.

Temel Mesaj

Hz. Yunus, tebliğin sonucunu mutlak olarak görmek istemiş; sonucu kendi kontrolünde sanmıştır. Oysa Kur’an bize şunu öğretir:

Sorumluluk insana, sonuç Allah’a aittir.

Başarı da başarısızlık da sahiplenilmez.

Öfke ile alınan kararlar, insanı daha derin karanlıklara sürükleyebilir.

Yunus kıssası, öfke kontrolü, teslimiyet ve ilahî murada rıza konusunda derin bir bilinç inşası sunar.