KUR’AN’A GÖRE HZ. YÛNUS (A.S.) KISSASINA GİRİŞ

Kur’ân-ı Kerîm’de Hz. Yûnus (a.s.) kıssası, bazı peygamber kıssalarına kıyasla daha sınırlı ayetlerde zikredilmekle birlikte, içerdiği mesajlar bakımından son derece dikkat çekici ve öğreticidir. Kıssa, nicelikten ziyade yoğunluk ve derinlik esasına dayanır; özellikle peygamber–toplum ilişkisi, sabır, tebliğ ahlâkı ve ilahî rahmetin kuşatıcılığı gibi temel temaları güçlü biçimde ortaya koyar.

Yûnus isminin, İbranice “yonah” (güvercin) kelimesinin Arapçalaşmış şekli olduğu ifade edilir. Güvercin, birçok kültürde olduğu gibi İbrani geleneğinde de barış, selamet ve masumiyet sembolüdür. Bu bağlamda Yûnus isminin balıkla doğrudan bir anlam ilişkisi bulunmamaktadır. Nitekim Hz. Yûnus İbrani asıllı bir peygamberdir.

Kur’an’da peygamber isimlerinin, gönderildikleri kavimlerin dil ve kültürel bağlamlarına uygun biçimde kullanıldığı; ancak Arapça vahiy dili içinde belirli fonetik ve anlam uyarlamalarına tâbi tutulduğu görülür. Örneğin Hz. İbrahim’in ismi, İbranice Avram (yüce baba) ve daha sonra Abraham (milletlerin babası) formunu almış; Arapça’da ise İbrahim(merhametli baba) şeklinde yerleşmiştir. Benzer şekilde Hz. Musa’nın ismi, Mısır dilinde mose (doğan) ve İbranice Moşe (sudan çıkarılan) anlamlarıyla ilişkilendirilir. Kur’an’ın Musa ismini herhangi bir firavun unvanına nispet etmeksizin kullanması, onun ilahî kökenli bir misyona sahip olduğunu ve putperest bağlamdan bilinçli biçimde ayrıldığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir.